Trong khi giới trẻ Việt Nam quay lưng lại với tuồng và chèo thì có một cô gái người Úc với cái tên Việt Nam là Hoàng Lan lại tìm đến hai bộ môn nghệ thuật sân khấu cổ truyền này với một niềm say mê "điên cuồng".

Vỡ mộng ca sĩ Opera vì Tuồng Việt

Sinh ra và lớn lên tại Canberra, Australia, trong một gia đình làm nghệ thuật, bố là nhạc sĩ, mẹ là diễn viên nên Eleanor đã có niềm đam mê với nghệ thuật ngay từ khi còn nhỏ.

Được truyền cảm hứng sáng tác âm nhạc từ người cha và hưởng thụ kỹ năng biểu diễn kịch nghệ từ người mẹ, ngay từ khi 10 tuổi Eleanor đã tự thành lập một nhà hát kịch với những con rối và tổ chức biểu diễn tại các trường học địa phương. Tình yêu và sự đam mê nghệ thuật cứ lớn dần lên trong cô cho đến khi bước ngoặt lớn nhất xảy ra trong đời.

Khi đó Eleanor đang theo học tại trường Đại học Wollongong chuyên ngành opera và ballet. Vô tình cô đã xem được trích đoạn "Từ Thức gặp tiên" của viện sỹ Nguyễn Đình Thi đến từ Đại học sân khấu và điện ảnh tại Việt Nam. Sự tò mò cộng thêm sức cuốn hút của đoạn video đã gieo vào lòng cô những ý tưởng kỳ lạ và cô đã quyết định mình phải tìm hiểu cái gọi là nghệ thuật truyền thống của người Việt.

Muốn tiếp cận được văn hóa Việt cần phải hiểu ngôn ngữ. Vậy là cô quyết định tự học tiếng Việt trong vòng hai tháng để có thể hiểu được những nét đẹp của dòng nhạc cổ truyền trước khi khám phá nó.

Năm 2005, Eleanor Claphan khăn gói sang Việt Nam, quyết định ấy làm cho cả gia đình cô ngạc nhiên, họ tưởng rằng cô sang Việt Nam là để "ăn chơi". Nào ngờ cô xin "ứng" trước số tiền cưới mà bà ngoại hứa sẽ dành cho cô khi đi lấy chồng để thực hiện giấc mơ học tuồng.

Dù chưa biết tuồng là cái gì nhưng âm nhạc và những vũ điệu của nó cứ cuốn hút cô đến ngỡ ngàng. Và quá ấn tượng với bộ môn nghệ thuật cổ điển và bác học bậc nhất Việt Nam nên hễ cứ nghe được tin chỗ nào có diễn tuồng là cô lao đến xem. Biết cô thích loại hình nghệ thuật này nên thầy Nguyễn Đình Thi đã giới thiệu cô với các thầy cô giáo của trường Đại học Sân khấu Điện ảnh Việt Nam.

Sự say mê của cô gái ngoại quốc đã làm cho nghệ sĩ Mẫn Thu cảm động, bà quyết định nhận cô làm học trò và chỉ bảo tận tình.

Những buổi đầu đến nhà nghệ sĩ Mẫn Thu cô thường đi xe ôm nhưng vì phải dành tiền để học tiếng Việt nên cô quyết định mua cho mình một chiếc xe đạp. Và chắc hẳn nhiều người dân khu tập thể sân khấu điện ảnh vẫn còn nhớ đến hình ảnh ngày ngày cô đạp xe lọc cọc tới nhà cô Mẫn Thu học tuồng. Khi mưa cũng như khi nắng cô không ngần ngại đạp xe 5 cây số đến tận Đồng Xa, Mai Dịch để đến lớp, lúc đó cô không sợ mệt mà chỉ sợ lạc đường sẽ đến lớp muộn.

Eleanor thích cốt truyện của các vở tuồng, nhất là vở Hồ Nguyệt Cô hóa cáo. Cô biết câu quan trọng nhất trong trích đoạn mà cô phải diễn là "Xẩy một phút tan tành trường phong nguyệt".  Đó là một triết lý mà cô thấy rất giống cuộc đời của mình, trong một phút có thể thay đổi toàn bộ cuộc đời một con người.

Cần mẫn với những tháng ngày vất vả, chỉ trong vòng 4 tháng vừa học tuồng, vừa học tiếng Việt, Eleanor đã nắm được 4 trích đoạn tuồng kinh điển như Hồ Nguyệt Cô hóa cáo, Dư Hồng hạ sơn, Ngũ biến, Xuân Đào cắt thịt. Điều ấy thật là khó với bất cứ người Việt nào, nhưng với quyết tâm học đến cùng cô gái ngoại quốc đã làm được và làm rất tốt.

Không chỉ kết hợp nhuần nhuyễn giữa những động tác, vũ đạo, những trình thức hết sức phức tạp được cách điệu, nghệ thuật hóa, thông qua các đạo cụ như: đao, thương, giáo, kiếm, roi ngựa mà những lời nói, động tác hình thể sự đi lại trên sân khấu cô thể hiện cũng khá là bài bản. Sự thành công của cô đã khiến cho nghệ sĩ Mẫn Thu và những người bạn học cùng phải ngỡ ngàng và thán phục.

Sau khi có được vốn tuồng kha khá, Eleanor trở lại Úc đi làm thêm tại các nhà hàng, khách sạn để kiếm tiền với mục đích sẽ quay lại Việt Nam học tiếp. Trong thời gian này, cô còn tranh thủ đi biểu diễn tuồng tại nhiều nơi trên nước Úc.

Cô hy vọng rằng loại hình sân khấu độc đáo của Việt Nam ẩn chứa những giá trị văn hoá, tinh thần của dân tộc, những giá trị nghệ thuật mang tính chất bền vững của tuồng sẽ không chỉ là những người bạn tri âm, tri kỷ của các tầng lớp nhân dân Việt Nam mà còn là bộ môn nghệ thuật yêu thích của cộng đồng nhân dân Úc.

"Làm Thị Mầu nước Việt"

Trong thời gian học chèo, vốn tiếng Việt của Eleanor cũng được kha khá. Nhưng không bằng lòng với điều đó, lúc nào Eleanor cũng kè kè bên mình quyển từ điển.

Cũng bởi vì những ca từ trong các vở Chèo là những ca từ cổ, không dễ hiểu chút nào. Chính vì thế cô đã nhờ những người bạn Việt Nam giỏi Tiếng Anh dịch giúp nhưng nhiều lúc chính họ cũng không thể giải nghĩa được.

Sự kiên trì học tiếng Việt và tìm hiểu phong tục tập quán của người Việt đã giúp Eleanor nhập tâm nhanh một cách kỳ lạ vào những thân phận phụ nữ Việt Nam như Thị Mầu, Thị Kính, Xúy Vân... Và cứ mỗi lần nhập vai cô lại thấy mình trở nên đằm thắm hơn, hệt như người phụ nữ Việt Nam truyền thống.

Để có tiền sinh sống và theo đuổi môn nghệ thuật chèo cô phải đi dạy thêm tiếng Anh trường Quốc tế ngữ. Ở Việt Nam cô học được nhiều thứ, mà cái quan trọng nhất cô thường thấy đó là tính giản dị.

Trong thời gian đầu học hát chèo cô cũng gặp không ít khó khăn vì chất giọng opera vẫn ám ảnh cô. Nhưng cũng vì biết áp dụng những kỹ năng của opera đã giúp cô học hát chèo nhanh hơn. Vì thế, bây giờ nghe Eleanor hát chèo, dù vẫn còn đôi chút lơ lớ, nhưng thính giả vẫn bị cuốn hút bởi tiếng ca luyến láy, nhún nhảy, xuống trầm, lên bồng của cô.

Cô rất thích nhân vật Thị Màu. Vì đó là một phụ nữ cá tính, rất khác biệt so với những người cùng thời với cô ấy. Cô biết rằng, hát chèo đúng ngữ điệu chưa đủ, để có thể diễn thật chuẩn, có được những cử động mềm mại trong bộ váy áo tứ thân, cô cần phải hiểu được ý nghĩa của những ca từ mình hát và thấu được diễn biến tâm lý của các nhân vật.

Với ưu điểm về hình thể, nhỏ nhắn, xinh xắn, cô mặc áo dài Việt Nam, áo mớ ba, mớ bảy thật đẹp, trông duyên dáng, mạnh mẽ, và mang hơi thở đồng quê. Thế mạnh đó cũng giúp cho Eleanor học chèo nhanh hơn. Eleanor vừa học vừa ghi băng. Về nhà cô tập cả ban đêm. Tình yêu cũng như sự thôi thúc phải học cho bằng được sau 6 tháng cô đã có thể nhập vai được một số nhân vật cá tính điển hình trong chèo cổ như Thị Mầu, Xúy Vân, Thị Kính...

Cô đã diễn đạt một Thị Màu lẳng lơ, tràn đầy ham muốn hạnh phúc và tình yêu; một Súy Vân đau khổ, từ điên dại giả đến điên dại thật. Cho dù ở Úc, cô chưa bao giờ có dịp gặt lúa hay mang cơm, cô cố hình dung tâm trạng của người phụ nữ trong hoàn cảnh đó.

Với Eleanor cô thấy động tác múa trong tuồng rất mạnh mẽ, nhưng trong chèo thì ngược hẳn, cần nhẹ nhàng, khéo léo. Hát cũng vậy, chèo không chỉ cần luyến láy mà cần sử dụng ngôn ngữ đa thanh, đa nghĩa kết hợp với cách nói ví von giàu tính tự sự, trữ tình.

Cũng qua chèo, mà cô càng hiểu hơn cái thiện luôn thắng cái ác, các sỹ tử tốt bụng, hiền lành thì luôn đỗ đạt ra làm quan còn người vợ nếu tiết nghĩa, cuối cùng sẽ được đoàn tụ với chồng.

Tháng 12, năm 2006, Eleanor tự đi xin tài trợ cho đêm liveshow tuồng, chèo đầu tiên của mình tại nhà hát lớn Hà Nội. Trong đêm ấy, cô biểu diễn hai trích đoạn  tuồng Hồ Nguyệt Cô hóa cáo, Dư Hồng hạ sơn và hai trích đoạn chèo Thị Mầu lên chùa và Súy Vân giả dại.

Đối với khán giả thì đêm ấy là đêm thành công của Eleanor nhưng với cô thì là thất bại vì cô nhận thấy giới trẻ Việt Nam đã không còn hứng thú với hai môn nghệ thuật này nữa.

Ngay sau đêm diễn cô bay về Úc với một nỗi buồn đau đáu trong tim. "Bao nhiêu ngày tháng cực nhọc vì một đêm diễn vậy mà giới trẻ vẫn vô tâm quay lưng lại với mình". Tạm thời cô về Úc để nghỉ ngơi và suy nghĩ thêm cho con đường nghệ thuật sắp tới của mình.

Trở lại vì duyên nợ